Tuổi thọ của tâm
Sự đa dạng nơi muôn loài chúng sinh, rốt lại, cũng là do sự đa dạng của tâm mà ra.
Tuổi thọ của tâm
Trong một cái chớp mắt, tâm sinh diệt đến hàng triệu triệu lần.
Ngài Nāgasena đã giảng cho vua Milinda bằng ví dụ: “Này Đại vương, giả như lấy một trăm năm mươi cỗ xe lúa, đổ tất cả hạt lúa xuống, rồi trong một cái búng tay, mỗi hạt lúa được đặt lên mỗi tâm sinh khởi, thì toàn bộ số lúa kia cũng hết sạch. Ấy là để cho thấy sự nhiều vô kể của số tâm sinh diệt trong một chớp mắt.”
Điều này không phải để chỉ con số chính xác, mà chỉ để biểu thị sự “đa vô số” của các tâm sinh diệt. Con số thực sự không thể xác định được.
Việc trong một chớp mắt mà một người có thể khởi sinh vô số tâm như vậy, thoạt nghe thì khó tin, nhưng khi học sâu về tính chất của tâm (citta-sabhāva), ta mới có thể thấu hiểu và chấp nhận.
Nguyện cho tất cả chúng ta đều tinh tấn tiến đến chỗ ấy!
Thế nào là tâm sinh diệt và thế nào thì tâm không còn sinh diệt?
Sự đa dạng của tâm
Thế gian thật muôn hình vạn trạng. Vạn loài chúng sinh, vạn vật cây cối, sông núi đều sai khác nhau. Tâm cũng vậy: tùy theo đối tượng mà trở nên khác nhau.
Tâm hướng đến cây dừa thì khác với tâm hướng đến cây cau.
Tâm hướng đến cây mít lại khác nữa.
Tâm hướng đến một hòn đá cũng khác.
Như vậy, mỗi khi đổi cảnh là tâm lại đổi khác. Vì thế, số tâm cũng nhiều vô kể như số vật thể và số chúng sinh trên đời.
Thế nên, tâm đa dạng chẳng kém gì thế giới, thậm chí còn vi diệu gấp bội. So sánh sự đa dạng của tâm với sự đa dạng của thế gian, chẳng khác nào đem biển cả so với nước trong một cái giếng.
Thật sự mà nói, sự đa dạng của tâm vượt xa sự đa dạng của thế giới, gấp hàng trăm ngàn lần, vô số lần.
Ngay cả đối với cùng một sự vật, tâm của mười người cũng có mười cách khác nhau.
Một trăm người thì có một trăm cách khác nhau.
Một triệu người thì có một triệu cách khác nhau.
Thậm chí trong cùng một người, khi hướng tâm nhiều lần đến cùng một đối tượng, thì mỗi lần cũng khác nhau.
Vì thế, trên đời này không có gì đa dạng, vi diệu bằng tâm.
Sự đa dạng nơi muôn loài chúng sinh, rốt lại, cũng là do sự đa dạng của tâm mà ra.
Trích “Những điểm căn bản của Abhidhamma”.
Trưởng lão Rerukane Chandavimala
